Bibliothèque juridique et analyse de dossiers · Autriche · Belgique · Union européenne
LAWxPERT Connexion Compte gratuit

Directive (EU) 2008/115 · CELEX 32008L0115 · Espace de liberté, de sécurité et de justice

Directive 2008/115/CE du Parlement européen et du Conseil du 16 décembre 2008 relative aux normes et procédures communes applicables dans les États membres au retour des ressortissants de pays tiers en séjour irrégulier

Adoptée
16.12.2008
En vigueur depuis
13.01.2009
Délai de transposition
24.12.2010
Transposition par pays
16 / 27

EUR-Lex ↗ Mesures nationales dans EUR-Lex ↗

Transposition par pays

  1. BE Belgique 2 mesures nationales · 2012
    • 17.02.2012 · Staatsblad

      FEDERALE OVERHEIDSDIENST BINNENLANDSE ZAKEN _ 19 JANUARI 2012. - Wet tot wijziging van de wet van 15 december 1980 betreffende de toegang tot het grondgebied, het verblijf, de vestiging en de verwijdering van vreemdelingen.

    • 17.02.2012 · Staatsblad

      FEDERALE OVERHEIDSDIENST BINNENLANDSE ZAKEN - 16 NOVEMBER 2011. - Wet tot invoeging van een artikel 74/9 in de wet van 15 december 1980 betreffende de toegang tot het grondgebied, het verblijf, de vestiging en de verwijdering van vreemdelingen, inzake het verbod op het opsluiten van kinderen in gesloten centra.

  2. AT Autriche délai expiré, aucune mesure notifiée dans EUR-Lex
  3. DE Allemagne 1 mesures nationales · 2019
    • 20.08.2019 · Bundesgesetzblatt Teil 1 ( BGB 1 )

      Zweites Gesetz zur besseren Durchsetzung der Ausreisepflicht

  4. BG Bulgarie délai expiré, aucune mesure notifiée dans EUR-Lex
  5. CY Chypre 3 mesures nationales · 2012
    • 27.07.2012 · Ν.117(Ι)/2012 · Cyprus Gazette

      Ο Περί Αλλοδαπών και Μεταναστεύσεως (Τροποποιητικός) (Αρ.3) Νόμος του 2012.

    • 02.03.2012 · 4318 · Cyprus Gazette

      Ο Περί Νομικής Αρωγής (Τροποποιητικός) Νόμος του 2012.

    • 02.03.2012 · 4318 · Cyprus Gazette

      Ο Περί Νομικής Αρωγής (Τροποποιητικός) Νόμος του 2012.

  6. HR Croatie 26 mesures nationales · 2013
    • 10.07.2013 · 1667 · Narodne Novine

      Zakon o obveznom zdravstvenom osiguranju i zdravstvenoj zaštiti stranaca u Republici Hrvatskoj

    • 28.06.2013 · Narodne Novine

      Zakon o zdravstvenoj zaštiti stranaca u Republici Hrvatskoj

    • 16.04.2009 · 1065 · Narodne Novine

      Zakon o općem upravnom postupku

    • · 1414 · Narodne Novine

      Pravilnik o izmjenama i dopunama Pravilnika o postupanju prema državljanima trećih zemalja

    • · 1863 · Narodne Novine

      Pravilnik o dopunama Pravilnika o boravku u prihvatnom centru za strance i načinu izračuna troškova prisilnog udaljenja

    • · 2858 · Narodne Novine

      Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o upravnim sporovima

    • · 2205 · Narodne Novine

      Pravilnik o besplatnoj pravnoj pomoći u postupku povratka

    • · 2008 · Narodne Novine

      Odluka i Rješenje Ustavnog suda Republike Hrvatske broj: U-I-2753/2012 i dr. od 27. rujna 2016.

    • · 1092 · Narodne Novine

      Ustav Republike Hrvatske

    • · 1992 · Narodne Novine

      Obiteljski zakon

    • · 1845 · Narodne Novine

      Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o policijskim poslovima i ovlastima

    • · 2004 · Narodne Novine

      Pravilnik o izmjenama i dopunama Pravilnika o postupanju prema državljanima trećih zemalja

    • · 483 · Narodne Novine

      Zakon o upravnim sporovima

    • · 2224 · Narodne Novine

      Odluka o proglašenju promjene Ustava Republike Hrvatske

    • · 1449 · Narodne Novine

      Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o policijskim poslovima i ovlastima

    • · - · Narodne Novine

      Ustavni zakon o izmjenama i dopunama Ustava Republike Hrvatske

    • · 1835 · Narodne Novine

      Zakon o policijskim poslovima i ovlastima

    • · 657 · Narodne Novine

      Zakon o izmjeni i dopuni Zakona o upravnim sporovima

    • · 2520 · Narodne Novine

      Zakon o strancima

    • · 2214 · Narodne Novine

      Promjena Ustava Republike Hrvatske

    • · 2502 · Narodne Novine

      Pravilnik o boravku u prihvatnom centru za strance i načinu izračuna troškova prisilnog udaljenja

    • · 1929 · Narodne Novine

      Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o upravnim sporovima

    • · 3036 · Narodne Novine

      Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o upravnim sporovima

    • · 318 · Narodne Novine

      Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o obveznom zdravstvenom osiguranju i zdravstvenoj zaštiti stranaca u Republici Hrvatskoj

    • · 2244 · Narodne Novine

      Pravilnik o postupanju prema državljanima trećih zemalja

    • · 487 · Narodne Novine

      Promjena Ustava Republike Hrvatske

  7. DK Danemark délai expiré, aucune mesure notifiée dans EUR-Lex
  8. ES Espagne délai expiré, aucune mesure notifiée dans EUR-Lex
  9. EE Estonie 4 mesures nationales · 2022
    • 06.08.2022 · RT I, 06.08.2022, 1 · Elektrooniline Riigi Teataja

      Riigipiiri muutmise seadus

    • 19.07.2022 · RT I 1994, 54, 902 · Elektrooniline Riigi Teataja

      State Borders Act

    • 19.07.2022 · RT I 1998, 98, 1575 · Elektrooniline Riigi Teataja

      Obligation to Leave and Prohibition to Entry Act

    • 19.07.2022 · RT I 2006, 2, 3 · Elektrooniline Riigi Teataja

      Välismaalastele rahvusvahelise kaitse andmise seadus

  10. FI Finlande 1 mesures nationales
    • · 301/2004 · Suomen säädöskokoelma (SK)

      Ulkomaalaislaki / Utlänningslag (301/2004) 30.4.2004, viimeksi muutettuna / ändrad senast genom (147/2025) 4.4.2025

  11. FR France délai expiré, aucune mesure notifiée dans EUR-Lex
  12. EL Grèce 3 mesures nationales · 2025
    • 08.09.2025 · 5226 · Εφημερίς της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) (Τεύχος Α)

      Αναμόρφωση πλαισίου και διαδικασιών επιστρο- φών πολιτών τρίτων χωρών - Λοιπές ρυθμίσεις του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου.

    • 08.09.2025 · 5226 · Εφημερίς της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) (Τεύχος Α)

      Αναμόρφωση πλαισίου και διαδικασιών επιστρο- φών πολιτών τρίτων χωρών - Λοιπές ρυθμίσεις του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου.

    • 01.08.2024 · 5130 · Εφημερίς της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) (Τεύχος Α)

      Ενίσχυση του συστήματος ελέγχου των Δηλώσεων Περιουσιακής Κατάστασης και Δηλώσεων Οικονομικών Συμφερόντων του ν. 5026/2023 - Τοποθέτηση αλλοδαπού ανηλίκου σε ίδρυμα, δομή παιδικής προστασίας ή ανάδοχη οικογένεια - Αναψηλάφηση λόγω έκδοσης οριστικής απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου - Εναρμόνιση με τον ν. 4624/2019 της χρήσης πληροφοριών από τις Κοινές Ομάδες Έρευνας και κατά την εκτέλεση Ευρωπαϊκής Εντολής Έρευνας - Άλλες διατάξεις

  13. HU Hongrie délai expiré, aucune mesure notifiée dans EUR-Lex
  14. IE Irlande délai expiré, aucune mesure notifiée dans EUR-Lex
  15. IT Italie 1 mesures nationales · 2018
    • 04.10.2018 · 113 · Gazzetta Ufficiale della Repubblica Italiana

      Disposizioni urgenti in materia di protezione internazionale e immigrazione, sicurezza pubblica, nonché misure per la funzionalità del Ministero dell'interno e l'organizzazione e il funzionamento dell'Agenzia nazionale per l'amministrazione e la destinazione dei beni sequestrati e confiscati alla criminalità organizzata.

  16. LV Lettonie délai expiré, aucune mesure notifiée dans EUR-Lex
  17. LT Lituanie 6 mesures nationales · 2014
    • 18.12.2014 · XII-1396/2014 · Valstybės žinios

      Lietuvos Respublikos įstatymo „Dėl užsieniečių teisinės padėties“ Nr. IX-2206 pakeitimo įstatymas Nr. XII-1396

    • 21.03.2014 · 1V-208/2014 · Valstybės žinios

      Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministro 2014 m. kovo 21 d. įsakymas Nr. 1V-208 „Dėl Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministro 2007 m. spalio 4 d. įsakymo Nr. 1V-340 „Dėl Laikinojo užsieniečių apgyvendinimo Užsieniečių registracijos centre sąlygų ir tvarkos aprašo patvirtinimo“ pakeitimo“

    • 06.01.2014 · 1V-1060/2013 · Teisės aktų registras

      Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministro 2013 m. gruodžio 31 d. įsakymas Nr. 1V-1060 „Dėl Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministro 2004 m. gruodžio 24 d. įsakymo Nr. 1V-429 „Dėl Sprendimų dėl užsieniečio įpareigojimo išvykti, išsiuntimo, grąžinimo ir vykimo tranzitu per Lietuvos Respublikos teritoriją priėmimo ir jų vykdymo tvarkos aprašo patvirtinimo“ pakeitimo“

    • 31.08.2013 · 1V-727/2013 · Valstybės žinios

      Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministro 2013 m. rugpjūčio 23 d. įsakymas Nr. 1V-727 „Dėl Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministro 2007 m. spalio 4 d. įsakymo Nr. 1V-340 „Dėl Laikinojo užsieniečių apgyvendinimo Užsieniečių registracijos centre sąlygų ir tvarkos aprašo patvirtinimo“ pakeitimo

    • 19.05.2012 · 1V-382/2012 · Valstybės žinios

      Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministro 2012 m. gegužės 15 d. įsakymas Nr. 1V-382 "Dėl Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministro 2004 m. gruodžio 24 d. įsakymo Nr. 1V-429 „Dėl Sprendimų dėl užsieniečio įpareigojimo išvykti, išsiuntimo, grąžinimo ir vykimo tranzitu per Lietuvos Respublikos teritoriją priėmimo ir jų vykdymo taisyklių patvirtinimo“ pakeitimo"

    • 22.02.2008 · X-1442/2008 · Valstybės žinios

      Lietuvos Respublikos įstatymo „Dėl užsieniečių teisinės padėties“ 2, 5, 8, 26, 32, 35, 40, 43, 46, 50, 53, 71, 72, 90, 99, 104, 113, 124, 125, 126, 127, 131, 133, 134 straipsnių, III skyriaus pirmojo skirsnio ir priedo pakeitimo ir papildymo, įstatymo papildymo 49(2) straipsniu ir 7 straipsnio pripažinimo netekusiu galios įstatymas Nr. X-1442

  18. LU Luxembourg délai expiré, aucune mesure notifiée dans EUR-Lex
  19. MT Malte 1 mesures nationales · 2014
    • 17.01.2014 · LN 15 of 2014 · The Malta government gazette

      Common Standards and Procedures for returning Illegally Staying Third-Country Nationals (Amendment) Regulations, 2014

  20. NL Pays-Bas 1 mesures nationales · 2012
    • 16.03.2012 · Staatsblad (Bulletin des Lois et des Décrets royaux)

      Besluit van 22 februari 2012, houdende een tijdelijke voorziening ter implementatie van artikel 2, tweede lid, van Richtlijn 2008/115/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 2008 over gemeenschappelijke normen en procedures in de lidstaten voor de terugkeer van onderdanen van derde landen die illegaal op hun grondgebied verblijven (PbEU, L 348) (Tijdelijk besluit uitzonderingen terugkeerrichtlijn)

  21. PL Pologne 2 mesures nationales · 2018
    • 12.01.2018 · 2018/107 · Dziennik Ustaw

      Ustawa z dnia 12 stycznia 2018 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (poz. 107)

    • 28.05.2012 · 2012/589 · Dziennik Ustaw

      Ustawa z dnia 27 kwietnia 2012 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

  22. PT Portugal 2 mesures nationales · 2013
    • 18.03.2013 · 2/2013 · Diaro da Republica I

      •Decreto Regulamentar n.º 2/2013. D.R. n.º 54, Série I de 2013-03-18 Ministério da Administração Interna Procede à primeira alteração ao Decreto Regulamentar n.º 84/2007, de 5 de novembro, que regulamenta a Lei n.º 23/2007, de 4 de julho, que aprova o regime de entrada, permanência, saída e afastamento de cidadãos estrangeiros do território nacional

    • 09.08.2012 · 29/2012 · Diaro da Republica

      Lei n.º 29/2012. DR 154 SÉRIE I de 2012-08-09 Assembleia da República Primeira alteração à Lei n.º 23/2007, de 4 de julho, que aprovou o regime jurídico de entrada, permanência, saída e afastamento de estrangeiros do território nacional

  23. RO Roumanie 5 mesures nationales · 2014
    • 30.08.2014 · 25 · Monitorul Oficial al României

      Ordonanţă nr. 25/2014 privind încadrarea în muncă şi detaşarea străinilor pe teritoriul României şi pentru modificarea şi completarea unor acte normative privind regimul străinilor în România

    • 07.08.2014 · 121 · Monitorul Oficial al României

      Ordin al viceprim-ministrului, ministrul afacerilor interne nr.121/2014 pentru aprobarea Regulamentului centrelor de cazare a străinilor luaţi în custodie publică

    • 03.04.2014 · 141 · Monitorul Oficial al României

      Lege nr.141/2010 privind înfiinţarea, organizarea şi funcţionarea Sistemului Informatic Naţional de Semnalări și participarea României la Sistemul de Informaţii Schengen, republicată

    • 28.07.2011 · 157 · Monitorul Oficial al României

      Lege nr.157/2011 pentru modificarea şi completarea unor acte normative privind regimul străinilor în România

    • 05.06.2008 · 194 · Monitorul Oficial al României

      Ordonanţă de urgeţă nr.194/2002 privind regimul străinilor în România, republicată

  24. SK Slovaquie 1 mesures nationales · 2005
    • 30.06.2005 · 290/2005 · Zbierka zákonov SR

      Zákon č. 290/2005 Z. z., ktorým sa dopĺňa zákon č. 50/1976 Zb. o územnom plánovaní a stavebnom poriadku (stavebný zákon) v znení neskorších predpisov a o doplnení niektorých zákonov

  25. SI Slovénie délai expiré, aucune mesure notifiée dans EUR-Lex
  26. SE Suède 6 mesures nationales · 2025
    • 18.03.2025 · SFS 2025:225 · Svensk författningssamling (SFS)

      Lag om ändring i utlänningslagen

    • 28.06.2022 · SFS 2022:1015 · Svensk författningssamling (SFS)

      Lag om ändring i utlänningslagen (2005:716)

    • 03.04.2012 · SFS 2012:129 · Svensk författningssamling (SFS)

      Lag om ändring i utlänningslagen (2005:716)

    • 03.04.2012 · SFS 2012:130 · Svensk författningssamling (SFS)

      Lag om ändring i lagen (1991:572) om särskild utlänningskontroll

    • · SFS 2017:1322 · Svensk författningssamling (SFS)

      Förordning om ändring i förordningen (2007:996) med instruktion till Migrationsverket

    • · SFS 2017: 22 · Svensk författningssamling (SFS)

      Lag om ändring i utlänningslagen (2005:716)

  27. CZ Tchéquie délai expiré, aucune mesure notifiée dans EUR-Lex

Jurisprudence de la Cour de justice sur la directive · 52

  1. C-877/24 13.05.2026 X et Y / Minister van Asiel en Migratie ECLI:EU:C:2026:397
  2. C-446/24 23.04.2026 Freie Hansestadt Bremen contre DT ECLI:EU:C:2026:335
  3. C-202/25 26.03.2026 HG contre Minister van Asiel en Migratie ECLI:EU:C:2026:257
  4. C-150/24 05.03.2026 A contre Rikoskomisario B ECLI:EU:C:2026:148
  5. C-313/25 04.09.2025 GB contre Minister van Asiel en Migratie ECLI:EU:C:2025:647
  6. C-636/23 01.08.2025 W contre Belgische Staat et X contre État belge ECLI:EU:C:2025:603
  7. C-156/23 17.10.2024 K e.a. contre Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid ECLI:EU:C:2024:892
  8. C-387/24 04.10.2024 C contre Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid ECLI:EU:C:2024:868
  9. C-257/22 09.11.2023 CD contre Ministerstvo vnitra České republiky, Odbor azylové a migrační politiky ECLI:EU:C:2023:852
  10. C-143/22 21.09.2023 Association Avocats pour la défense des droits des étrangers (ADDE) e.a. contre Ministre de l'Intérieur ECLI:EU:C:2023:689
  11. C-663/21 06.07.2023 Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl contre AA ECLI:EU:C:2023:540
  12. C-528/21 27.04.2023 M.D. contre Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Budapesti és Pest Megyei Regionális Igazgatósága ECLI:EU:C:2023:341
  13. C-69/21 22.11.2022 X contre Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid ECLI:EU:C:2022:913
  14. C-704/20 08.11.2022 Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid contre C et B et X contre Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid ECLI:EU:C:2022:858
  15. C-825/21 20.10.2022 UP contre Centre public d’action sociale de Liège ECLI:EU:C:2022:810
  16. C-241/21 06.10.2022 I. L. contre Politsei- ja Piirivalveamet ECLI:EU:C:2022:753
  17. C-519/20 10.03.2022 Procédure engagée par K ECLI:EU:C:2022:178
  18. C-409/20 03.03.2022 UN contre Subdelegación del Gobierno en Pontevedra ECLI:EU:C:2022:148
  19. C-718/19 22.06.2021 Ordre des barreaux francophones et germanophone e.a. contre Conseil des ministres ECLI:EU:C:2021:505
  20. C-546/19 03.06.2021 BZ contre Westerwaldkreis ECLI:EU:C:2021:432
  21. C-112/20 11.03.2021 M. A. contre État belge ECLI:EU:C:2021:197
  22. C-673/19 24.02.2021 M e.a. contre Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid et T ECLI:EU:C:2021:127
  23. C-441/19 14.01.2021 TQ contre Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid ECLI:EU:C:2021:9
  24. C-568/19 08.10.2020 MO contre Subdelegación del Gobierno en Toledo ECLI:EU:C:2020:807
  25. C-402/19 30.09.2020 LM contre Centre public d'action sociale de Seraing ECLI:EU:C:2020:759
  26. C-806/18 17.09.2020 Procédure pénale contre JZ ECLI:EU:C:2020:724
  27. C-18/19 02.07.2020 WM contre Stadt Frankfurt am Main ECLI:EU:C:2020:511
  28. C-924/19 14.05.2020 FMS e.a. contre Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság et Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság ECLI:EU:C:2020:367
  29. C-444/17 19.03.2019 Préfet des Pyrénées-Orientales contre Abdelaziz Arib e.a ECLI:EU:C:2019:220
  30. C-180/17 26.09.2018 X et Y contre Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie ECLI:EU:C:2018:775
  31. C-175/17 26.09.2018 X contre Belastingdienst/Toeslagen ECLI:EU:C:2018:776
  32. C-181/16 19.06.2018 Sadikou Gnandi contre État belge ECLI:EU:C:2018:465
  33. C-82/16 08.05.2018 K.A. e.a. contre Belgische Staat ECLI:EU:C:2018:308
  34. C-184/16 14.09.2017 Ovidiu-Mihăiță Petrea contre Ypourgou Esoterikon kai Dioikitikis Anasygrotisis ECLI:EU:C:2017:684
  35. C-225/16 26.07.2017 Procédure pénale contre Mossa Ouhrami ECLI:EU:C:2017:590
  36. C-47/15 07.06.2016 Sélina Affum contre Préfet du Pas-de-Calais et Procureur général de la cour d'appel de Douai ECLI:EU:C:2016:408
  37. C-290/14 01.10.2015 Procédure pénale contre Skerdjan Celaj ECLI:EU:C:2015:640
  38. C-554/13 11.06.2015 Z. Zh. contre Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie et Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie contre I. O ECLI:EU:C:2015:377
  39. C-38/14 23.04.2015 Subdelegación del Gobierno en Gipuzkoa - Extranjería contre Samir Zaizoune ECLI:EU:C:2015:260
  40. C-562/13 18.12.2014 Centre public d'action sociale d'Ottignies-Louvain-la-Neuve contre Moussa Abdida ECLI:EU:C:2014:2453
  41. C-249/13 11.12.2014 Khaled Boudjlida contre Préfet des Pyrénées-Atlantiques ECLI:EU:C:2014:2431
  42. C-166/13 05.11.2014 Sophie Mukarubega contre Préfet de police et Préfet de la Seine-Saint-Denis ECLI:EU:C:2014:2336
  43. C-474/13 17.07.2014 Thi Ly Pham contre Stadt Schweinfurt, Amt für Meldewesen und Statistik ECLI:EU:C:2014:2096
  44. C-473/13 17.07.2014 Adala Bero contre Regierungspräsidium Kassel et Ettayebi Bouzalmate contre Kreisverwaltung Kleve ECLI:EU:C:2014:2095
  45. C-146/14 05.06.2014 Bashir Mohamed Ali Mahdi ECLI:EU:C:2014:1320
  46. C-297/12 19.09.2013 Procédures pénales contre Gjoko Filev et Adnan Osmani ECLI:EU:C:2013:569
  47. C-383/13 10.09.2013 M. G. et N. R. contre Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie ECLI:EU:C:2013:533
  48. C-534/11 30.05.2013 Mehmet Arslan contre Policie ČR, Krajské ředitelství policie Ústeckého kraje, odbor cizinecké policie ECLI:EU:C:2013:343
  49. C-430/11 06.12.2012 Procédure pénale contre Md Sagor ECLI:EU:C:2012:777
  50. C-329/11 06.12.2011 Alexandre Achughbabian contre Préfet du Val-de-Marne ECLI:EU:C:2011:807
  51. C-61/11 28.04.2011 Hassen El Dridi, alias Soufi Karim ECLI:EU:C:2011:268
  52. C-357/09 30.11.2009 Said Shamilovich Kadzoev (Huchbarov) ECLI:EU:C:2009:741

Une directive lie les États quant au résultat à atteindre dans le délai. Si le délai est expiré sans transposition, les particuliers peuvent en principe invoquer contre l'État les dispositions claires et inconditionnelles (effet direct). Les données sont les mesures notifiées par les États, non une appréciation de leur complétude.